Haber fotoğrafı: Helmut Kleinicke
Savaş sırasında yüzlerce Yahudi’yi kurtarmak için hayatını riske atan Nazi yetkili, ölümünden 40 yıl sonra onurlandırıldı…
Yahudi işçileri sakladığı ve onları kamplara sürgünden kurtardığı konusunda sessiz kalan Helmut Kleinicke, ölümünden sonra Uluslar Arasında Dürüst unvanına layık görüldü.
Helmut Kleinicke, Auschwitz’deki inşaat projelerini denetleyen ve aynı zamanda Yahudileri gaz odalarından kurtaran bir Alman mühendisti. 1907 yılında doğan Helmut, -kelimenin tam anlamıyla- aşağı Saksonya ormanlarında büyüdü; anne ve babası orman muhafızıydı. İnşaat mühendisliği okuyan Helmut 1933’te Nazi Partisi’ne katıldı. Evlendikten hemen sonra, 1941 yılında, Auschwitz konsantrasyon kampının inşasını planlayan ekibe katılmak üzere işe alındı ve projede çalışmak için Polonya’nın Chrzanów kentine taşındı.
Helmut Kleinicke’nin yetkisi altındaki Yahudi çalışma ekipleri çok daha iyi koşullara sahipti;
Kleinicke, pek çok işçisinin sürgünden ve kesin ölümden kurtulmasına yardımcı oldu (Juta Scheffzek arşivi)
Burada ona, 20 km uzaklıkta olan inşaat sahasında çalıştırılmak üzere genç ve sağlıklı yerel Yahudileri seçme görevi verildi. Helmut inşaat sürecinde Yahudilere iyi davrandı ve SS’in onları taciz etmesine izin vermedi. Savaştan sonra hayatta kalanlardan biri şöyle hatırlayacaktı: “Helmut Kleinicke’nin yanında çalışan bizler adeta VIP gibiydik. Onun için çalıştığımızı gösteren bir belgemiz vardı ve bu bizim hayat sigortamızdı.”
Kleinicke, SS’lerin yerel Yahudileri yakalamalarına yönelik planlarını duyduğunda, listedeki herkesi tek tek buldu ve tutuklanmak üzere olduklarını haber verdi. Ardından birçoğunu sınıra taşıdı ve kaçmalarına yardım etti. Diğerlerini ise evinin çatı katında ve bodrumunda sakladı. Helmut kurtardığı Yahudilerin sayısını kaydetmedi, ancak yüzlerce kişi olduğu tahmin ediliyor.
Helmut Kleinicke (ortada), savaş sırasında sahip olduğu konumu kullanarak yüzlerce Yahudi’yi kurtardı (Juta Scheffzek arşivi)
Ancak, 1943’ün sonlarına doğru, Auschwitz’deki üst düzey yetkililer Helmut’la temas eden Yahudilerin ortadan kaybolduğunu fark etti. Helmut derhal görevinden alındı, bir topçu birliğine sevk edilerek cephe hattına gönderildi. Savaştan sonra Almanya 1945’te teslim olduğunda, Nazi Partisi üyeliği nedeniyle Helmut İngilizler tarafından tutuklandı. Kendisi hapisteyken, savaş sırasında yardım ettiği Yahudiler, Helmut Kleinicke’nin “kendi hayatını hiçe sayarak” onları kurtardığına ve birçok Yahudi’nin hayatını ona borçlu olduğuna dair yeminli ifadeler sundu. Böylelikle Helmut 1949’da aklandı.
Helmut Kleinicke ve kızı Juta Scheffzek (Juta Scheffzek arşivi)
Hayatının geri kalanında savaş dönemindeki faaliyetleri hakkında konuşmadı. Kızına yalnızca, bazı Yahudileri kurtardığını, ama daha fazlasını kurtaramadığı için üzüldüğünü söyledi. Kendini hiçbir zaman kahraman olarak görmedi. 1979’da Amerikan mini dizisi “Holocaust” Alman televizyonlarında yayımlandığında diziyi izleyen ve derinden sarsılan Helmut üç gün sonra, bir daha iyileşemeyeceği bir felç geçirdi ve birkaç ay sonra hayatını kaybetti.
Helmut Kleinicke’nin kahramanlığı yakın zamana kadar bilinmiyordu
2015 yılında çekilen bir belgeselde, Auschwitz’ten kurtulmayı başaran Josef Konigsberg, Helmut Kleinicke’nin kendisini, sürgüne gönderilen insanlar arasından çekip alarak hayatını kurtardığını anlattı. Bu röportaj ve Helmut’un birçok Yahudi’nin hayatını kurtardığını doğrulayan kanıtlar sonucunda, Helmut Kleinicke Holokost Anma Merkezi Yad Vaşem tarafından, ölümünden 40 yıl sonra “Uluslar Arasında Dürüst” unvanıyla onurlandırıldı. 14 Ocak 2020’de Berlin’de düzenlenen törene, Helmut’un kızı Juta Scheffzek de katıldı. 
Helmut Kleinicke’ye “Uluslar Arasında Dürüst” unvanının verilmesi töreni – 14 Ocak 2020
(soldan) Büyükelçi Jeremy Issacharoff, Kleinicke’nin kızı Juta Scheffzek ve Josef Konigsberg (Deutschlandradio / Sebastian Engelbrecht)
Ayrıca, Helmut tarafından kurtarılan Josef Konigsberg de törende hazır bulundu ve orada da hikâyesini anlattı. “Hayatımı ona borçluyum,” diyen Josef, Helmut’un kendisini Auschwitz’e giden bir sevkiyat kuyruğundan nasıl kurtardığını şöyle anlattı: “Annem gelip beni kurtarması için ona yalvardı. Kleinicke beni tuttu ve en iyi işçisinin ben olduğumu söyleyip sevkiyat kuyruğundan çıkarttı, 16 yaşındaydım.” Ancak, Josef’in annesi ve kız kardeşi o kadar şanslı değildi; her ikisi de gaz odasında hayatını kaybetti. Gözyaşları içinde Juta’ya seslenen Josef, “Bu, hayatımın en güzel günlerinden biri. Teşekkür ederim, teşekkür ederim…” dedi.
Tören sırasında çok heyecanlanan Juta duygularını şöyle dile getirdi: “Bu, babamın bana birkaç kelimeyle söylediği şeyi doğruladı – ama onun doğruyu söyleyip söylemediğini tam olarak bilmiyordum. Babam hakkındaki gerçeği öğrenmek çok uzun ve duygusal bir arayıştı ve umarım tüm dünya bunu duyar.”
Not: Bu yazı, bu sene miladi 14 Nisan tarihine denk gelen Varşova Gettosu Ayaklanması için düzenlenen Uluslararası Holokost’u Anma Günü kapsamında hazırlanmıştır.
Kaynaklar:
United States Holocaust Memorial Museum
Yadvashem.org
Wikipedia.org
