Yoğurt, kökenleri Orta Asya ve Anadolu’ya uzanan, yüzyıllardır farklı toplumlar tarafından tüketilen geleneksel bir süt ürünüdür. Günümüzde dünyanın birçok ülkesinde günlük beslenmenin bir parçası olan yoğurdun küresel ölçekte yaygınlaşmasında bazı girişimcilerin önemli rol oynadığı görülmektedir. Bu isimlerden biri, Danone markasının kurucusu Isaac Carasso’dur. Osmanlı İmparatorluğu’nun Selanik kentinde doğan Carasso, yoğurdu geleneksel bir gıda olmaktan çıkararak modern endüstriyel üretimin konusu haline getirmiştir. Danone’nin ortaya çıkışı, aynı zamanda göç, bilim, sağlık ve tüketim kültürünün kesiştiği ilginç bir tarihsel süreci yansıtmaktadır.


Danone markasının kurucusu baba Isaac Carasso (1874-1939)

Osmanlı Selanik’inden Barselona’ya
Isaac Carasso, 1874 yılında Selanik’te doğdu. O dönemde Selanik, Osmanlı İmparatorluğu’nun en hareketli liman kentlerinden biriydi ve farklı kültürlerin bir arada yaşadığı kozmopolit bir yapıya sahipti. Carasso ailesi, İspanya’dan Osmanlı topraklarına göç etmiş Sefarad Yahudileri arasındaydı. Balkan Savaşları’nın ardından bölgedeki siyasi ve toplumsal değişimler birçok aileyi göçe zorladı. Carasso da ailesiyle birlikte İspanya’nın Barselona kentine yerleşti. Bu göç, yalnızca bir ailenin yaşamını değil, ileride dünya çapında tanınacak bir markanın doğuşunu da etkileyecekti.

Bilimsel araştırmaların etkisi
20. yüzyılın başlarında Avrupa’da beslenme ve halk sağlığı konularına yönelik ilgi artmaya başlamıştı. Özellikle Nobel Ödüllü bilim insanı Élie Metchnikoff’un bağırsak bakterileri ve fermente süt ürünleri üzerine yaptığı çalışmalar büyük yankı uyandırmıştı. Metchnikoff, Bulgaristan’daki bazı kırsal toplulukların uzun yaşam süreleri ile yoğurt tüketimi arasında bağlantı olabileceğini öne sürüyordu.


Carasso, ilk Danone ürünlerinde Pasteur Enstitüsü tarafından geliştirilen fermantasyon kültürlerini kullandı 1919

Bu görüşler daha sonra çeşitli bilimsel tartışmalara konu olsa da dönemin sağlık anlayışı üzerinde önemli etkiler yarattı. Isaac Carasso da bu çalışmalardan etkilenerek yoğurdun yalnızca geleneksel bir yiyecek değil, aynı zamanda modern şehir yaşamında tüketilebilecek bir ürün olduğunu düşündü.

Avrupa’nın yoğurtla tanışması
1919 yılında Barselona’da ilk Danone yoğurtları üretilmeye başlandı. Markanın adı, Isaac Carasso’nun oğlu Daniel’in aile içinde kullanılan “Danon” lakabından türetildi. (“Danon”, Katalanca ve Ladino kültürlerinde “küçük Daniel” anlamına gelir.) Böylece ortaya çıkan “Danone” adı, aslında bir aile hikâyesinin izlerini taşımaktadır.

İlginç olan nokta, ilk Danone ürünlerinin marketlerde değil eczanelerde satılmasıdır. Barselona’da, evinin bodrumunu mandıra yapan Isaac Carasso, yoğurdu ilaç olarak geliştirip başta eczanelerde sattı. Günümüzde sıradan bir market ürünü olarak görülen yoğurt, o yıllarda Avrupa’nın büyük bölümü için yeni ve alışılmadık bir gıdaydı. Bu nedenle doktorların tavsiyesiyle tüketilen bir ürün olarak konumlandırılmış ve eczanelerde satışa sunulmuştu.


İlk mağaza Paris’in Montmartre bölgesinde açıldı, 1929

Bugün Avrupa mutfağında yaygın olan yoğurt, 20. yüzyılın başlarında birçok Batı Avrupalı için yabancı bir üründü. Hatta bazı kaynaklar, dönemin tüketicilerinin yoğurdun tadını ilk denemelerinde oldukça ekşi bulduklarını belirtmektedir. Bu durum, yoğurdun Avrupa’da yaygınlaşmasının aslında kültürel bir dönüşüm süreci olduğunu göstermektedir. Geleneksel olarak Balkanlar, Anadolu ve Orta Doğu’da tüketilen bir ürün, zamanla farklı damak tatlarına uyum sağlayarak yeni pazarlara açılmıştır.

Bu noktada dikkat çekici bir ayrıntı da “yoğurt” kelimesidir. İngilizce “yogurt”, Fransızca “yaourt” ve Almanca “Joghurt” gibi sözcüklerin tamamı Türkçedeki “yoğurt” kelimesinden türemiştir. Böylece ürün kadar adı da dünya çapında yayılmıştır.


ABD'de Dannon'un ilk kamyonu,  1942

Amerika yılları ve meyveli yoğurdun ortaya çıkışı
Babasının, bakteriyoloji alanında daha eğitimli olmasını istemesi üzerine eğitimine Pasteur Enstitüsü’nde devam eden Daniel Carasso, ailesinden yönetimini devraldığı yoğurt şirketinin devamı olarak 1929’da Fransa’da Danone’yi kurdu. Danone’nin Avrupa’daki faaliyetleri artık Fransa merkezliydi. Ancak, 1940’ta Fransa’nın Nazi Almanyası tarafından işgal edilmesi, şirketin operasyonlarını doğrudan risk altına sokmuştu. Daniel Carasso, 1941’de ABD’ye göç etti ve 1942’de New York’ta şirketi yeniden kurarak markayı bu kez “Dannon” adıyla tanıttı. Fakat, Amerikan tüketicileri sade yoğurda alışkın değildi. Şirket, tüketicilerin tercihlerini dikkate alarak yoğurdun alt kısmına meyve püresi eklemeye başladı. Böylece günümüzde yaygın olarak tüketilen “meyveli yoğurt” çeşitlerinin ilk örnekleri ortaya çıktı.


Meyveli Yoğurt, 1947

Bu değişiklik yalnızca yeni bir ürün yaratmakla kalmadı; aynı zamanda farklı kültürlerdeki tüketim alışkanlıklarının gıda ürünlerini nasıl dönüştürebildiğini de gösterdi.

20. yüzyılın ikinci yarısında yoğurt, dünyanın birçok ülkesinde günlük beslenmenin bir parçası haline geldi. Bu süreçte Danone de büyüyerek uluslararası bir şirkete dönüştü.


1960'lar

Ancak, şirketin tarihini ilginç kılan yalnızca ekonomik büyümesi değildir. Danone’nin hikâyesi aynı zamanda Osmanlı Selanik’inden İspanya’ya uzanan bir göç hikâyesini, bilimsel araştırmaların ticari girişimlere etkisini ve yerel bir ürünün küresel bir gıdaya dönüşümünü de anlatmaktadır.

Paris-Saclay’daki Daniel Carasso Araştırma ve İnovasyon Merkezi, 2023

Daniel Carasso’nun uzun yaşamı
Markaya adını veren Daniel Carasso’nun yaşamı da dikkat çekicidir. 1905 yılında doğan Carasso, 2009 yılında 103 yaşında hayatını kaybetti. Böylece hem şirketin kuruluş yıllarına hem de 21. yüzyıla tanıklık eden nadir iş insanlarından biri oldu.

Bu durum zaman zaman ilginç yorumlara yol açmış, bazı gazeteler Daniel Carasso’nun uzun ömrünü esprili biçimde yoğurtla ilişkilendirmiştir.


Dannon Company'nin kurucusu Daniel Carasso (16 Aralık 1905 Selanik - 17 Mayıs 2009 Paris)

Baba Isaac Carasso’nun 1919 yılında Barselona’da başlattığı girişim, yoğurdun dünya çapında yaygınlaşmasında etkili olmuş ve gıda tarihinin dikkat çekici örneklerinden biri olarak yerini almıştır. Danone’nin geçmişi incelendiğinde, aslında bir yoğurt markasının ötesinde, kültürler arası etkileşimin ve modernleşme sürecinin izleri görülebilir.

Kaynakça:
Danone Group, “The History of Danone”
Isaac Carasso Biyografisi
Danone Kurumsal Tarihi
Dairy Foods, “Danone’s Namesake Dies at 103”
Food & Wine, Dannon’un Amerika’daki büyüme hikâyesi