Kayseri’nin Erciyes eteklerinde bir fotografçı büyük bir heyecanla deklanşöre basmak için bekliyor. Dünyaca ünlü bir bölgedir burası. Tozu dumana katan yüzlerce atın gün batımındaki koşusu muazzam görüntüler sunar. “Yılkı Atları”dır bu atların adı. Karaman’daki Binbir Kilise çevresi, Manisa Spil Dağı Millî Parkı, Afyonkarahisar’daki Kamular Dağı, Samsun’daki Kızılırmak Deltası Yılkı Atları’na ev sahipliği yapan en popüler bölgelerdir. Kapadokya adını Farsça “Güzel Atlar Ülkesi” anlamın gelen isimden alır…

Anadolu kültürünün en hüzünlü ögelerinden
Yılkı Atları Anadolu kültürünün en hüzünlü ögelerinden biridir. Doğaya ve özgürlüğe atılan bir imza gibi görünse de bu atların hayat hikâyeleri her zaman güzel bitmez. Yılkı atları aslında doğdukları günden beri doğal yaşam şartlarında büyüyen yabani hayvanlar değildir. Tam tersine, “sahiplerine hizmet sunan, onlarla iç içe birlikte yaşayan hayvanlardır” bile denebilir. Anadolu’da sert hava şartları nedeniyle bakım maaliyeti artan atlar, zamanı gelince tekrar geriye alınmak düşüncesiyle sonbaharda doğaya bırakılır. Sakatlanan atlara da aynı muamele yapılır. Buna “yılkıya bırakılmak” denir.

Özgürce yaşamaya alışan bu atların tekrar dizginlenmesi mümkün olacak mıdır? İşte bu sorunun cevabını zaman gösterecektir. Teknolojinin de gelişmesiyle tarımda kullanılan makinelerin yaygınlaşmasıyla atlara olan ihtiyaç azaldı. Bu durumda bu atların bir kısmı doğanın bir parçası haline geldi. Fiziksel olarak zorlu doğa koşulları karşısında hayatta kalabilmeleri, bir yaşam mücadelesi kazanmak anlamına gelmekte. Sürekli hareket halinde olmaları neticesinde evcil hayvanlara kıyasla daha kaslı ve güçlü tırnak yapılarına sahiptirler. Sonbaharda uzayan tüyleri sayesinde kar altında bile vücutlarının ısı dereceleri düşmez.



Yılkı atları yalnızlığı seçmez. Küçük sürülerine “harem” adı verilir. Lider aygırın yanında birkaç kısrak bulunur ve taylar da onlara eşlik eder. Lider atın işi zordur, dışarıdan gelecek tehlikelere, özellikle kurt sürülerine karşı “ailesini” koruyacaktır. Tehdit altında lider at kendini öne atacak, sürüdeki en deneyimli kılavuz kısrak da sürüyü güvenli bir yere doğru kaçıracaktır. Otlar, ağaç, sert kabuklu bitki kökleri onların besin kaynaklarıdır. Sert ve kalın toynaklarıyla kar altındaki kuru otlara ulaşırlar. Kendi aralarında geliştirdikleri seslenişler, göz temasları, kokulara olan duyarlılıkları ile iletişimlerini sağlarlar.

Edebiyatta ve sanatta “Yılkı Atları”
“Yılkı” kelimesi eski Türkçede, “başıboş hayvan sürüsü, doğaya bırakılan atlar” anlamına gelse de bu sözcük daha çok “özgürlük, terk edilmişlik, direniş ve doğal güzellik” olarak da algılanır. Orhun Yazıtlarında ve Dede Korkut Hikâyelerinde “yılkı” kelimesi “at ve at sürüsü” anlamına gelir ve bu eserlerde sıkça rastlanır. Edebiyatta yılkı atları “yalnızlık, özgürlük, dışlanmışlık, doğa ve insan ilişkisi, toplumdan koparılmışlık” metaforu olarak okuyucuya sunulur. Bu konudaki en güzel örnek Abbas Sayar’ın “Yılkı Atı” adlı kitabıdır.



Kitabın baş kahramanı Doru adındaki bir at olsa da, Doru’nun hikâyesi mahsun bir insan hikâyesidir. İşe yaramaz görüldüğü anda terk edilen insan yaşam savaşı verirken, yoksulluk, insan acımasızlığına da direnir. Zaman içinde bu mücadele özgürlüğün sembolü haline gelir.

Çağdaş Türk ressamlarından Bayro Saltabaş Anadolu yaşamı ve yılkı temalı çalışmalarıyla ünlendi. Eserlerinde bozkır, özgür at sürüleri, göç ve yalnızlık temalarını kullanır. Ressam güçlü fırça darbeleri ve toprak tonlarını kullanarak doğayı betimler. Eserlerinde hareket ve dinamik kompozisyonlar dikkati çeker. Yılkı atları bu bağlamda bir hayvan değil, özgürlüğün, başına buyruk ruhun, yalnızlığın çağrışımıdır.



1975 Konya doğumlu Belgin Aka Özdağ sanat kariyerinde özellikle aylar ve yılkı atları temalı çalışmalarıyla dikkat çekmekte. Eserlerini genellikle tuval üzerine akrilik teknikle çalışmakta. Açtığı sergilerde “özgürlük” ve “birlikte hareket etme” duygusunu temsil ettiğini açıklayan sanatçı, eserlerinde atların yanı sıra dans figürlerinin de yer alması oldukça, etkileyici.

Kaynakça:
https://www. hacilar.gov.tr
https://binicilikokulu.com
https://anadoluyugeziyorum.com
https://karnavaldergi.com
https://www.artmezat.com
https://galerimsanat.com
https://www.turkedebiyatı.org