Haber fotoğrafı: Shravash Karapetyan
Nefesimizi tutmuş, sinema perdesine odaklanmışız. Filmin kahramanı denize düşmekte olan bir otobüs görüp koşuyor, kararlı şekilde suya atlıyor, otobüsün camını kırıyor, talihsiz yolcuları tek tek çıkarıyor. Kazazedeler ambulanslarla götürülürken, en son kahramanımız ambulansa biniyor.
Ya da başka bir film. Bu sefer denize düşen otobüs yerine yanmakta olan bir bina var, kahramanımız yine kararlı; yaralıları tek tek dışarı taşıyor. Böyle bir dolu film gördük, bazılarında Dustin Hoffman, bazılarında Bruce Willis oynuyordu, bazılarında ise kaslı bir aktör Süpermen’i ya da bir Marvel karakterini canlandırıyordu. Ben bu ay size filmlerdeki kahramanlar gibi bir adamı anlatacağım, hayretle gördüm ki, bu adamla ilgili hiç film yok… Bence Amerikalı olsaydı, kesinlikle hakkında bir film yapılmış olurdu! Size Ermenistanlı bir yüzücüyü, Shravash Karapetyan’ı tanıtmak istiyorum.
Shravash Karapetyan dostlarıyla bir aile sofrasında
Shravash Karapetyan 1953 yılında, o zamanlar Sovyetler Birliği’nin parçası olan Ermenistan’da doğdu. Lise yerine otomobil mekanikliği öğreten teknik bir okula gitti. Bu arada kabiliyeti fark edildi ve yüzmeye başladı.
1974 yılında bir otobüste yolcuyken, otobüste bir arıza oldu ve şoför kenara çekip aşağı indi. Ancak motor hâlâ çalışıyordu ve otobüs aniden bir dağ geçidine doğru hızla hareket etmeye başladı. Karapetyan, yolcuları şoför kabininden ayıran bölmeyi kırdı, direksiyona geçti, otobüsü uçurumdan uzaklaştırdı ve yolcuları kurtardı.
Onu esas meşhur eden olay
Onu esas meşhur eden olay 1976 yılında yaşandı. O sırada Karapetyan, Sovyetler Birliği için yarışan tecrübeli bir yüzücüydü. Dünyanın en hızlı su altı yüzücüsü sayılıyordu. 17 Eylül 1976’da Shravash, kardeşi Kamo ile birlikte Erivan gölünün kıyısında egzersiz yapıyordu: Sırtlarında ağırlıklarla koşuyorlardı. Neredeyse 20 km koşmuşlardı ki, birden bir gürültü duydular, sonra da suya batmakta olan bir troleybüs gördüler. Troleybüs, baraj gölünün duvarından aşağı yuvarlanmıştı, kıyıdan 25 m uzaklıkta, 10 m derinliğe doğru batıyordu.
Batan troleybüs kıyıya çekiliyor
Su buz gibiydi, üstelik lağım sularıyla alabildiğine kirliydi, görüş mesafesi de neredeyse sıfırdı. Yine de Karapetyan kardeşler suya daldılar. Shravash, kardeşine yüzeyde kalmasını söyledi. Ne de olsa Kamo; Shravash gibi Sovyet, Avrupa ve hatta dünya şampiyonluklarında pek çok altın madalya kazanmış bir yüzücü değildi; buna ek olarak kendisinin de kurtarılması gerekebilirdi. Bacaklarıyla troleybüsün arka penceresini açmayı becerdi. İçeride 92 yolcu vardı. Shravash, artık içeride canlı yolcu kalma ihtimali tükenene kadar toplam 20 kere daldı; kuvvetli kollarıyla 37 kazazedeyi, troleybüsün arkasında açtığı boşluktan dışarı çıkardı. Her seferinde çıkardığı yolcuları yüzeyde kardeşine teslim ediyor, Kamo onları karaya çıkarırken kendisi tekrar dalıyordu. Dokuz yolcu da onun açtığı boşluktan kendi imkânlarıyla yüzerek dışarı çıktı. (Dışarı çıkan 46 yolcunun 20’si sağ kaldı.) Bu arada kalabalık birikmiş, vinçler de gelmişti. Shravash yeniden dalıp troleybüsün yan camlarını kırdı, kabloları camlardan geçirdi. Böylece vinçler, troleybüsü ve içinde kalanları dışarı çekebildiler. Gücü tamamen kesilen Shravash’ın aklı kurtaramadığı kişilerde kaldı. Yıllar sonra ona olayla ilgili en büyük pişmanlığı sorulduğunda, karanlık suda baygın bir yolcu zannedip yukarı çıkardığı bir otobüs koltuğunu anlatacak ve “Bu yüzden bir kişi eksik çıkardım” diyecekti.
Her şeye rağmen yeni bir dünya rekoru kırdı
Filmlerde olayları birkaç önemsiz kesikle atlatan, sonra da sevgililerini ihtirasla öpen aktörlerin aksine, olayın akşamı Shravash’ın ateşi 40 dereceye çıktı ve hastaneye kaldırıldı. Dalışlarda akciğerlerine dolan pis su, ve vücuduna saplanan cam kırıkları yüzünden çift taraflı zatürre ve sepsis (kan zehirlenmesi) teşhisi kondu. 45 gün hastanede kaldı. Doktorlar ölmeyip hayatta kalmasına hayret ettiler. Buna karşılık olayın yarattığı akciğer komplikasyonları spor kariyerine devam etmesini engelledi. Yine de, hasarlı akciğerlerine rağmen son bir yarışmaya katılmakta ısrar etti ve yeni bir dünya rekoru kırdı.
Shravash’ın nasıl bir kahraman olduğu ancak altı yıl sonra ortaya çıkabildi
O zamanlar Sovyet sansürü, ülkede yaşanan felaketlerle ilgili haberleri yasaklıyordu. Karapetyan kardeşler ile ilgili haberler ve fotoğraflar basından saklandı. Gazetelerde birkaç gün sonra çıkan haber sadece bir troleybüs kazası olduğu ve ölenler bulunduğu bilgisini veren üç beş satırdı. En fazla 100 kelime… Olaydan bir süre sonra yetkililer Karapetyan kardeşlere minik bir mali ödül vermek istedilerse de babaları “Oğullarım bunu para için yapmadılar” diyerek para ödülünü reddetti. İki sene sonra, savcılık haber hakkındaki bilgiyi ve fotoğrafları serbest bıraktı; yerel bir gazetede, geçmişte yaşanan bu olayla ilgili bir yazı çıktı. Olaydan tam altı sene sonra, kaza hakkında detaylı bilgi edinen bir gazeteci, haberi Komsomolskaya Pravda gazetesinde yazınca, Shravash’ın nasıl bir kahraman olduğu ortaya çıktı. 1981 yılında evlendiği eşi de böylece olayı gazeteden öğrenmiş oldu. Ertesi sene Literaturnaya Gazeta adlı prestijli bir gazete tüm Sovyetler Birliği’nde bir sayfasını Karapetyan hakkındaki habere ayırınca, ulus çapında tanınan bir kahraman oldu, haberden bir ay sonra Sovyet hükümeti Karapetyan’a geç kalmış bir şeref nişanı verdi. Ayrıca, kendisine ithafen bir asteroide “3027 Shravash” ismi verilmiş, 2014 yılında Rusya’da gerçekleşen Soçi Kış Olimpiyatları öncesinde de arka arkaya iki gün Olimpiyat meşalesini taşımakla onurlandırılmıştır.
Karapetyan kardeşler (Ortada bol madalyalı olan Shravash Karapetyan, en sağda kardeşi Anatoly, en solda kardeşi Kamo, bir arkadaşları ve Kamo’nun oğluyla)
37 Altın madalya
Karapetyan, 24 yaşında spor yaşamı bitene kadar, paletli yüzme dalında 11 kere rekor kırmış; 7 Sovyet şampiyonluğu, 13 Avrupa şampiyonluğu, 17 dünya şampiyonluğu dahil olmak üzere 37 tane altın madalya almıştır. İkincilik ve üçüncülük ödüllerinden hiç bahsetmiyorum. Hayatının geri kalanında oğlu Tigran’a ve genç yüzücülere koçluk yapmış. Daha ileri yıllarda da Moskova’da bir ayakkabıcı dükkânı açmış.
Shravash Karapetyan spor yaşamı bittikten sonra oğlu Tigran’a ve genç yüzücülere koçluk yaptı
Bazı insanlar kahraman doğuyorlar herhalde… 1985’te Erivan’da Karen Demirciyan Spor ve Konser Kompleksi’nde büyük bir yangın çıktığında Shravash Karapetyan yakın bir yerdeymiş. İtfaiyecilerle birlikte kurtarma çalışmalarına katılmış, bu sırada kendisi de ağır yaralanıp uzun bir zaman hastanede kalmak zorunda kalmış. Böyle insanların sadece kitaplarda ve filmlerde değil, gerçek hayatta da var olduğunu bilmek bile güzel…
Kaynaklar:
https://en.wikipedia.org/wiki/Shavarsh_Karapetyan
https://grantland.com/features/the-plunge-shavarsh-karapetyan-heroic-rescue-armenia-trolleybus-ussr-history-finswimming/
https://sport.mediamax.am/en/news/legends/27696
