Tsedaka: Kaderle yapılan sessiz sözleşme

Akışa müdahale
Roş Aşana ve Yom Kipur’da, o en yoğun anda hep birlikte söylenir:
“U-teşuva, u-tefila, u-Tsedaka ma-avirin et roa ha-gzeirah.” (Tövbe, Dua ve Tsedaka, sert hükmü iptal eder.) Yıllardır bu tekrar tekrar söylenir. Ancak asıl soru sorulmaz: Neden sadece dua yetmez? Neden kaderin yumuşaması için mutlaka Tsedaka gerekir?
Çünkü dua niyettir. Tsedaka ise müdahale…
Kabala’ya göre insan Tsedaka verdiğini zanneder. Oysa gerçekte yaptığı şey, kader çizgisine dokunmaktır.

Tsedaka nedir, ne değildir?
Tsedaka “Sadaka” değildir. Dışarıdan bakıldığında “bağış yapmak” gibi görünse de İbranicede Tsedaka, “Tzedek” kökünden gelir ve adalet, denge, doğruluk anlamlarını taşır.
Tsedaka veren, lütufta bulunmaz; aslında evrenin bozulan dengesini (Tikun) düzeltmektedir. Bu yüzden Kabala’da Tsedaka bir ahlâk göstergesi değil, kozmik bir düzeltme (Tikun) eylemidir. Burada kimse kimseye iyilik yapmaz. Herkes sistemdeki bozulmayı onarmakta rol oynar.

Para neyi temsil eder?
Ezoterik Kabala’da para, yalnızca emek ya da metal değildir. Para, yoğunlaşmış ilahi ışıktır. Eski bilgeler parayı, “Maddi Aleme (Malkut) inmiş Işık” olarak tanımlar. Işık durduğu yerde duramaz, akmak zorundadır. Eğer, “Parnasa” (geçim/bereket)’nın akışını keser, “hepsi benim” diyerek tutarsak, o enerji evde ağırlaşır. Tıpkı akmayan suyun yosun tutması gibi olur. Akışı kesilen para: Ağırlık yapar. Korku üretir. Yargıya dönüşür.
Ne zaman ki el, cebe gider ve o akışı başlatır; işte o an yukarıdan yeni bir “Şefa” (İlahi bolluk) kanalı açılır. Bu yüzden “hepsi benim” diyen kişi zenginleşmez, yoğunlaşır.
Kabala’nın cümlesi nettir: “Işık akmazsa, Din’e (yargıya) dönüşür.” Bu bakış açısı yalnız Kabala’ya özgü değildir.
Hermetizm’de: Enerji akmadığında yoğunlaşır ve çürür.
Tasavvuf’ta: Mal elde tutulursa yük olur, paylaşıldığında emanet olur.
Taoizm’de: Akmayan su kokar, akan su temizler.
Şamanizm: Ruhlar âlemine eli kapalı girilmez.

İsimler değişir. Mekanizma değişmez. Bu yüzden bolluk biriktirilmez, dolaştırılır. Korunmayı hak eden, parayı elinde tutan değil; akışa sokan kişidir.
Kabala’ya göre, sahip olduğumuz varlık bize emanettir. Bizler sadece “veznedarız.” Bu nedenle Tsedaka bir ahlâk gösterisi olmamalıdır. Hele ki, verenin, üstünlüğünü ilan ettiği bir eyleme dönüşmemelidir. Çünkü, Kabala’ya göre Tsedaka, görünmeyen âlemle yapılan sessiz bir anlaşmadır. Sözle değil, eylemle yazılır.

Gevura ve Hesed iki kuvvet arasında Tsedaka
Kabala’nın temel yapılarından biri olan Sefirot ağacında iki güç sürekli etkileşim halindedir:

Gevura: Yargı, sınır, sertlik, kaderin keskin çizgileri.
Hesed: Merhamet, akış, bağış, genişleme.
Tsedaka, bu iki kuvvetin çatıştığı noktaya yapılan bilinçli bir müdahaledir.
Tsedaka verildiği anda, kişi şunu söyler: “Yargıyı ben taşımıyorum. Akışa teslim ediyorum.”
Bu cümle sözle söylenmez. Eylemle yazılır. Kabala’ya göre kader, eylemi inkâr edemez.

Evrensel mekanizma: Neden her yerde çalışır?
Tsedaka’yı yalnız Yahudi mistisizmine hapsetmek doğru değildir, çünkü aynı mekanizma, farklı isimlerle her kadim sistemde vardır.
Doğu öğretileri: Karma niyetle değil, bırakışla bükülür.
Hinduizm ve Budizm’de karşılığı Dānadır. Ancak burada kritik bir ayrıntı vardır: Dāna, iyi karma kazanmak için yapılmaz. Karmik düğümü gevşetmek için yapılır.
Buda’nın cümlesi basittir: “Tutan acı çeker.” Yani mesele kime verdiğin değil, neyi bıraktığındır.

Tasavvuf: Veren değil, hafifleyen kurtulur. Tasavvuf sadakayı övmez. Hafifliği över.
İbn Arabi der ki: “Mal seni taşıyorsa sorun yoktur; sen malı taşıyorsan ezilirsin.”
Sadaka fakire yardım değildir. Nefsi köreltme operasyonudur, çünkü kader, ağır ruhlara çarpar. Hafiflerin etrafından dolaşır.

Hermetik ve Modern okuma: Bu bir bilinç hilesidir. Hermetik gelenekte bağış, erdem değil, enerji kilidi açma tekniğidir.
Modern nöropsikoloji ise bunu daha çıplak anlatır: Tutma refleksi korku merkezi (amigdala) tarafından tetiklenir. Verme eylemi ise güven sinyali gönderir. Beyin “kıtlıkta değilim” mesajı alır. Beyin inanırsa davranış değişir. Davranış değişirse hayat yön değiştirir. Kader dediğin şey, çoğu zaman gecikmiş davranış sonuçlarıdır.

Rambam’ın sessiz merdiveni
Rambam (Maimonides), Mişne Tora’sında Tsedaka’yı 8 basamağa ayırır. Bu liste aslında bir “insanlık” dersidir.
Alt basamaklarda; istemeden vermek ya da gösteriş yaparak vermek vardır. Bu da Mitsva’dır ama ışığı azdır.
Basamakları çıktıkça “Matan Baseter” (Gizli Vermek) gelir. Eskiden Beit-Ha Mikdaş’ta (Kutsal Tapınak) bir “Sessizler Odası” varmış. Veren oraya bırakır, ihtiyacı olan oradan alırmış. Kimse kimseyi görmezmiş. Çünkü utanç, ruhu yaralar.
En büyük Tsedaka, bir yoksulun eline para tutuşturmak değil; ona iş kurmak, ortak olmak ya da meslek öğretmektir. Yani onu bir daha el açmak zorunda bırakmamaktır.
Bir insanı ayağa kaldırdığınızda, aslında toplumun tamamını ayağa kaldırmış olursunuz. Bir bilgeyi, öğretmeni ya da şifacıyı desteklemek çoğu zaman küçümsenir. Oysa bilgi taşıyıcısı desteklenmezse, toplum fark etmeden aç kalır. Bu düşünce hem Kabala’da hem Platoncu gelenekte ve de Tasavvuf’ta ortaktır.

Niyet tuzağı
Tsedaka pazarlık değildir. “Verdim, karşılığını alayım” diyen ticaret yapar. Ticaret bu dünyaya aittir. Tsedaka, İlahi Âleme.
Zohar bu konuda nettir: “Karşılık bekleyen, verdiğini geri almıştır.”
Gerçek Tsedaka görülmeden, hatırlanmadan, kayıt tutulmadan verilendir, çünkü üst âlem zaten kaydı tutmaktadır.

Tsedaka ve kader
Kabala’da sessizce aktarılan bir bilgi vardır: Bazı kader çizgileri dua ile değil, Tsedaka ile kırılır. Neden?
Dua sözlü niyet ifade eder, Tsedaka ise bedensel imzadır. Ruhun “istiyorum” demesi yetmez egonun da cebinden vazgeçmesi gerekir. İşte o anda, sert kararlar yumuşar, gecikmiş kapılar açılır, “Neden hep böyle oluyor?” döngüsü çözülür.
Kabala’da çok ince bir sır vardır: Dua (Tefila), sözlü bir niyettir; ruhtan gelir. Ama biz fiziksel bir dünyada yaşıyoruz. Kaderimizdeki sert düğümlerin çözülmesi için bazen “söz” yetmez, “eylem” gerekir. İşte Tsedaka, o eylemdir.
Kişi, alın teriyle kazandığı, nefsinin en çok sevdiği şeyden (paradan) vazgeçtiğinde, Gökyüzü Mahkemesi’ne şu mesajı yollamış olur: “Ben yargılamıyorum, akıtıyorum. Ben sıkmıyorum, gevşetiyorum. Hashem, Sen de benim kaderimi gevşet.” Bu yüzden büyük Kabalistler, Tsedaka’yı “Hamtakat HaDin” (Yargının Yumuşatılması) aracı olarak görürler. Başımıza gelebilecek olumsuzluklar, verilen o Tsedaka sayesinde “tatlılaşır” ve yön değiştirir.

Sonuç olarak, Tsedaka vermeyen kişi kötü demek değildir ama kendi akışını kilitliyordur. Tsedaka veren kişi varlığından bir şey kaybetmez ancak ağırlıktan kurtulur.
En tehlikeli cümleyse şudur: “Ben zaten iyi bir insanım.” Ne var ki, iyilik bir kimlik değil, bir eylemdir.
Tsedaka sadece bir inanç meselesi olarak değerlendirilemez. Bir karakter özelliği de değildir. Tsedaka bir konum değişimidir.
Alan mı olacaksın? Paylaşan mı?
Evren, iyiliğini ölçmez. Pozisyonunu ölçer.
Tutan, savunmadadır. Aktaran, güvendedir.
Bu yüzden bazı kapılar dua ile açılmaz. Çünkü dua yukarıya bakar. Tsedaka ise hayata doğrudan müdahale eder.

Hayat şunu çok iyi bilir: Kim ışığı yayıyorsa, ona yol verilir.

Kaynakça / Okuma Önerileri:
Zohar, özellikle Hesed–Gevura bölümleri
Maimonides (Rambam), Mishneh Torah – Hilchot Matanot Aniyim
Aryeh Kaplan, Meditation and Kabbalah
Gershom Scholem, Major Trends in Jewish Mysticism
Hermes Trismegistus, Corpus Hermeticum
İbn Arabi, Fütuhat-ı Mekkiye (Paylaşım ve Akış bölümleri)
Martin Buber, Ben ve Sen