Korna sesleri, arabalardan yükselen müzik sesi ile adeta yarışıyor. Reklam panoları yapay bir aydınlık ile geceyi gündüze çeviriyor. Duvarlar yazılarla dolu, grafiti deniyor bu görsel gürültüye. İnsanlar hızla yürüyor, birbirlerine çarpıyorlar ama asla göz göze gelmiyorlar. Herkes kulaklığını takmış, yalnızlığın pençesinde olduğunun farkında olmadan ya ekrana bakıyor ya da kendini bir müziğin sesine kaptırmış. Egzoz kokusu ile sokak yemeğinin kokusu birbirine karışmış. Sadece beş duyu ile betimlemeye çalıştığım bu kaos dolu şehirlerin kişilere yarattığı psikolojik etkiyi anlatmak için sayfalar yetmez.

1999 yılında dünyada yeni bir akım başladı. İtalyancada şehir anlamına gelen “citta” kelimesi, İngilizcede yavaş anlamın gelen “slow” kelimesi ile birleşince “cittaslow” kelimesi Türkçe’de “sakin şehir” olarak karşılık buldu.

Zaman içinde sakin şehir sıfatını alabilmek için bazı kriterlerin oluşmuş olması şaşırtıcı değil. Öncelikle kalabalık şehirlerin bu kriterlere uymadığını düşünüyoruz. Şehirler çevreyi koruma adına adımlar atmalı. Dolayısıyla pankart kirliliği, trafik sıkışıklığı ve elbette korna çığlıkları olmaması, sakin şehir için aranan normların başında gelir. Bir anlamda betonlaşmanın durdurulması, yeşil alanlara gösterilen saygı ve önem de bu şehirlerin başlıca özellikleri arasındadır. Sakin şehirlerde mutfak kültürü, yerel mutfak kültürü ile bağdaştığı gibi tarımsal üretim de desteklenir. Bu bağlamda sakin şehirdeki toprak verimliliği doğrultusunda ürün almak ve kullanmak mutfağın esas temasıdır. Slogan nettir “Daha yavaş ama daha derin ve daha insanca…”

Dünyanın her yerinde sakin şehirler bulunmakta. Hepsinin ayrı ayrı özellikleri, kendine has dokusu, yaşam tarzı ve yaşam felsefesi mevcuttur.

İşte bu yazımda aslında az bilinen, az tanınan ve bu yüzden yozlaşmamış, popüler kültürde “mutlaka gezilmesi gerekenler” listesinde yer almayan şehirlerden söz etmek istiyorum.




Avrupa – Bra
Ey yolcu Bra’da yaşam, hayatı tüketmek değil, yaşamak isteyenler içindir.
İtalya’nın kuzeybatısında yer alan Bra şehri, “Sakin Şehir” kavramının doğduğu şehirdir. Dünyaya kendini böyle tanıtır. Çünkü insanlar burada asla koşmazlar. Sabah kahvelerini oturarak, sohbet ederek içerler. Selamlaşmak nezaket değil doğallıktır. Yerel mutfağına verdiği önem ile küçük kafeler revaçtadır. Bra’da hızlı yemek yenmez çünkü yemek ihtiyaç değil, sofra ise paylaşılan zamandır. Şarap, peynir Bra’nın vazgeçilmezidir. Yakınlarında bulunan Langhe Roero tepeleri Unesco koruması altındadır. Şehir doğa ile iç içedir. Bra’da yaşamak “daha fazlasını” değil, “yeterli olanı” öğrenmekle ifade edilebilir.




Afrika – Sidi Ifni
“Dur ve dinlen…”
Afrika’da “Sakin Şehir” sayısı çok sınırlıdır. Afrika’nın en kuzeyinde Atlas Okyanusu ile Akdeniz kıyılarında yer alan, Cebelitarık Boğazı ile Avrupa’ya en yakın ülke olan Fas’ta Sidi Ifni adını alan bir kentten söz ediyoruz. Eski sömürge hikâyeleri bu kentte dilden dile dolaşırken denizden çıkan balık sadece bir yiyecek değil aynı zamanda sabrın da göstergesi. Ifni, 1950’lere kadar İspanya’nın yönetiminde kaldı. Sokaklarda İspanyol mimarisinin görülmesi hiç de şaşırtıcı değil. Kıyıları okyanusa bakar ama dalgalar haşin değildir. Bu sessizlik, şehrin sakinleri için bir ayrıcalık olsa da turist için hiç de çekici değil. Bu şehirde gitmek varmak değil, durmak dinlemek bir zenginliktir.




Kuzey Amerika – Sonoma
“Hayatı yudum yudum iç bir dikişte değil.”
“Çok mu acelen var. Sonoma’ya sakın gitme. Orada şarap bağları bile ağır ağır olgunlaşır.” Belgeler Sonoma kenti için bu ifadeleri kullanırken şehri merak etmemek elde değil. ABD’nin Kaliforniya eyaletine bağlı bu şehir, bölgenin kalbi gibidir. Sonoma, şarap üretimi ve uçsuz bucaksız üzüm bağları ile meşhurdur. Burası, “tarladan sofraya” mutfak akımının öncü şehirlerinden biridir. İspanyol Meksika döneminden kalma tarihî binaları şehrin mimari yapısına imza atar. Komşu vadilere göre daha sakin ve daha samimi bir ortam gözlemlenir.




Avustralya – Katoomba
“Hayatın içinde bir eşik geçenler, yeni bir hayat için ideal bir yerdesiniz.”
Katoomba Avustralya’nın Yeni Güney Galler eyaletinde yer alan sessiz, sakin bir dağ kasabasıdır. Sidney gibi “koş yetişmen lazım, üretmek şart” şeklinde düşünen bir şehrin yanı başında, yaklaşık 100 km uzaklıkta bulunan Katoomba için hayat tam da tezat bir şekilde akar. Dağları sislidir. O sisin yarattığı yavaş yaşam ritmi hissedilir. Yürüyüş parkurları, küçük kafeler, kitapçılar, sanat galerileri bu şehri canlandırmaya yetmez. Sadece düşünmeye, yazmaya, iç sesi dinlemeye prim verir. Avustralya’da yaşayanlar için Sidney yaşam merkezidir. Katoomba ise hayatın “es”idir.




Endonezya – Ubud
“Bali denizle bilinir; Ubud sessizlikle.”
Bali Adası deyince akla ilk gelen kalabalık plajlardır. Hareketli ve renkli hayatın aksine Ubud pirinç tarlaları, ormanlarla çevrilidir. Denize uzak, doğa ile içiçe olan bu yerleşim merkezi sessizlik ve içe dönüşle anılır. Ubud’da tempo yavaş ancak bilinçlidir. Sanat, yoga ve meditasyon ile birleşince Ubud’un ruhu ortaya çıkar. Sabahları yapılan uzun yürüyüşlerle zihin dinginleşir. Arayışta olanlar, şehir yorgunları, sessizlikle dost olmayı bilenler; Ubud tam size göre. Aman dikkat uzun vadede, tekrardan şehir ile bağ kurmak zor olabilir.

Ve Antarktika
“Antarktika konuşmaz; sadece bilim konuşur.”
Kıtalarda dolaştık sessizliği aradık. Antarktika’da şimdiye kadar tespit edilmiş bir “sakin şehir” yok. Çünkü bu kıtada yerleşik bir hayat, bir kent mevcut değil. Antarktika’da sadece bilim insanları ve teknik ekipler yaşar. Toprak buzlarla kaplı olduğu için tarım yapmak imkânsızdır. Dolayısıyla “yerel üretim”den söz etmek mümkün değil. Sadece bilimsel araştırmalara adanmış bir bölgeden söz ediyoruz. Askerî ve ticarî faaliyetlerin yasaklandığı bir yer...




Türkiye – Seferihisar
“Şehirler vardır insana fazlasını verir, bazı şehirler ise fazlalıkları alır götürür.”
Türkiye’nin ilk “sakin şehir” unvanı Seferihisar’a ait. İngiliz seyyah Richard Chadler Seferihisar’dan “halkı zengin bir kasaba” olarak söz eder. Ayrıca bu kentte bir hisar olmadığına, bağların arasından yükselen dağların bir hisar görüntüsü verdiğine de dem vurur. Mandalina bahçeleri bu yerleşim merkezinin adeta simgesi... Kokusu meşhur mandalinalardan lokum, gazoz, reçel yapılır. Günlük balık, yörenin simgesel yiyeceğidir. Taze balığın kokusu denizin kokusuna karışır. Tıpkı zeytin ve zeytinyağı gibi… Sabahın ilk ışıkları ile başlayan yaşam Seferihisar’da gün içinde belli aralıklarla yerini sessizliğe bırakır. Yerel pazarın kokusu kuvvetli, sesi cılızdır. Güneş ışıklarıyla desteklenen sokak lambaları yanmaya başlayınca kepenkler kapanır, evlerin ışıkları yanar. Seferihisar “Tohum Takas Şenliği”ne ev sahipliği yapar. Bu şenlik bilinçli dayanışmanın bir örneğidir. Yerel tohumlar parayla satılmaz. Takas edilir. Bu bir ticaret değil tohumu yaşatma hareketidir. Böylece tohumlar nesilden nesile aktarılmış olur. “Tohum bize emanettir” felsefesi “sakin şehir” felsefesi ile adeta kardeştir. Teos Antik Kenti de Seferihisar’ın tarihî mekânlarından biridir. Tarih sessiz, kent sessizdir.

🐌 Neden Salyangoz?
Salyangoz “Sakin Şehir” sloganının simgesidir. Bu evrensel sembolün seçilmesi tesadüfi değildir. Salyangozun yaşam felsefesi “yavaş olmak değil, acele etmemektir”. Salyangoz evini yanında taşır çünkü dış dünyanın şartları sertleştikçe içinde barınabileceği bir iç dünyanın olması büyük bir rahatlıktır. Taşınma travmasını yaşamadan, sessizce yol almak salyangozun doğal yaşamında vardır. İşte bu yüzden “Sakin Şehir” kendini salyangoza benzetir. Var olabilmek için fazlasına ihtiyacın yok. Sürekli kaçmaya ihtiyacın yok, yeter ki durma emin adımlarla ilerle ve ilerlerken “iz” bırak. Tıpkı salyangoz gibi.

Sakin şehirler dış dünyanın tüm karışıklığına rağmen kendilerini korumayı bilirler. Tıpkı salyangozun tehlikeyi gördüğü an kendi içine kapandığı gibi. “Sakin Şehir” tembel şehir değildir. Sadece fark ederek yaşar. “Sakin Şehir” modern hayatın hız takıntısını yok eder. Salyangoz hız olmadan da hayatın keyifli geçtiğini dünya haykırır.


Kaynakça:
Atlas Dergisi “Bu şehirler çok sakin” adlı kitabı
https://www.garantibbva.com.tr
https://cittaslowturkiye.org
https://dergipark.org.tr
https://unis.kafkas.edu.tr
https://www.bizevdeyokuz.com
https://www.visitnsw.com
https://www.sonoma.com
htttps://www.sonomavalley.com
htttps://fasturizm.com
https://tr.wikipedia.org