Haber resmi: Pablo Picasso'nun ünlü Guernica tablosu
1937 yılının 26 Nisan’ında, İspanya İç Savaşı’nın en yoğun döneminde, Bask şehri Gernika, İkinci Cumhuriyet hükümetine karşı savaşan milliyetçi güçlere destek amacıyla Alman ve İtalyan orduları tarafından bombalandı. Bu olay, Pablo Picasso’nun Guernica tablosunu yapmasına ilham verecekti…
Yıkıntılar içinde Gernika, 1937
1937 yılının başında, o dönemde Paris’te bulunan Picasso, Cumhuriyet’in meşru hükümetinden bir görev aldı: O yaz düzenlenecek olan Paris Dünya Fuarı’ndaki İspanya Pavyonu için büyük ölçekli bir resim yapacaktı… Nisan ayında, fuara sadece iki ay kalmışken ve yaratıcı bir krizin içindeyken Picasso, bu sipariş için herhangi bir şey üretmekte zorlanıyordu. 26 Nisan’da Gernika’ya yapılan saldırı haberi onun için bir dönüm noktası oldu ve tuval üzerinde hummalı bir şekilde çalışmaya başladı. Sadece bir buçuk ay gibi kısa bir sürede Picasso yaklaşık elli kadar çizim ve eskiz üretti ve devasa tuval üzerinde çeşitli değişiklikler yaptı ve nihayet eseri Paris’teki fuarda yerini aldı.
1937 Paris Dünya Fuarı’nın kartpostalı
1937’de Paris’teki İspanya Pavyonu’nda halka ilk kez gösterilmesinden bu yana Guernica, Avrupa ve Amerika kıtalarında geniş bir şekilde sergilendi; nihayetinde 1981’de İspanya’ya gönderildi ve önce Casón del Buen Retiro’da, 1992’den itibaren de Museo Reina Sofía’da muhafaza edilmekte.
Guernica öyle bir siyasi sembol haline geldi ki, sivillere yönelik şiddet ya da kırılganlık içeren her olayda bir arma, bir simge olarak karşımıza çıkar oldu.
Temel alındığı belirli olayın ötesine geçerek Guernica, savaşın acımasız ve suç niteliğindeki yıkımını kınayan, zamansız ve evrensel bir simgeye dönüşmüş; silahlı çatışmanın temsil edilmesi üzerine sanatsal bir tartışma alanı açmıştır.
Tablodaki imgeler
Tuval üzerinde, sadece siyah ve beyaz renklerde yağlı boya ile yapılmış bir resim olan Guernica, 7,76 metre eninde ve 3,49 metre yüksekliğinde, devasa boyutlardadır. Tabloda ölüm, şiddet, gaddarlık ve çaresizlik sahneleri, bunların asıl sebebi gösterilmeksizin işlenmiştir. Tablonun siyah beyaz oluşuyla, o dönemdeki gazetelerde yayınlanan fotoğraflara yakınlık sağlanmış, ayrıca savaşın yarattığı cansızlık vurgulanmıştır.
Picasso, Guernica tablosunun önünde
Guernica’da, acı çeken insanlar ve hayvanlar ile kaos içindeki yıkılmış binalar betimlenmiştir. Tablonun sol tarafında yer alan büyük gözlü boğa, kucağındaki ölü çocuğa ağlayan bir kadının üzerinde durur. Resmin merkezinde acı içinde yıkılmak üzere olan, mızrakla vurulmuş bir at bulunur. Atın burnu ve üst dişleri, bir insan kafası şeklindedir. Atın altında bir askerin parçalanmış cesedi vardır. Asker, üzerinde çiçeklerin büyüdüğü kırılmış bir kılıç tutmaktadır.
Acı çeken atın üzerinde, göz şeklindeki çıplak bir ampul parlamaktadır. Atın sağ üst tarafında, korku dolu bir kadın figürü yer alır. Kadın, elinde yanan bir gaz lambası taşır. Korku içindeki bir başka kadın, sağdan yalpalayarak merkeze doğru ilerlemektedir.
Boğanın, atın ve çocuk için ağlayan kadının dilleri olarak çizilmiş olan hançerler çığlıkları simgeler. Sağ uçta, dehşet içinde kollarını kaldırmış bir adam, yukarıdan ve aşağıdan ateşlerle sarılmıştır. Resmin sağ ucundan açık bir kapıyla sonlanan siyah bir duvar vardır…
Guernica’daki semboller
Boğa: Zorbalığı, vahşeti ve karanlık güçleri temsil ettiği düşünülür. Bazılarına göre ise, İspanyol halkının direncini ya da Franco diktatörlüğünü simgeler.
At (yaralanmış at): Tablonun merkezindedir, acı içinde bağırmaktadır. Çoğu yoruma göre halkın acısını, masum kurbanları ya da İspanya’nın kendisini temsil eder.
Anne ve ölü çocuk: Tablonun en duygusal figürüdür. Savaşta ölen sivilleri, özellikle de annelerin acısını simgeler.
Alevler içindeki adam: Savaşın yarattığı mutlak yıkımı, medeniyetin çöküşünü ve umutsuzluğu simgeler.
Ampul (göz şeklindeki ışık): Buradaki ışık kaynağı göz biçimindedir; gerek “aydınlık” gerekse “gözetleme” imgesi taşır. Bazı yorumlara göre, modern teknolojinin, özellikle bombaların yıkıcı yüzünün simgesi olduğu düşünülür.
Kaos içindeki kadın figürleri: Alevlerle koşan kadın, bombanın yarattığı panik ve yıkımı temsil eder. Işık tutan kadın, karanlıkta bir “hakikat” arayışını ya da umudu simgeler. Yere çömelmiş kadın, kapanmış bir mekânda boğulma hissi ve çaresizliği yansıtır.
Ölü asker (parçalanmış beden): Askerin elinde kırık bir kılıç ve yakınında bir çiçek bulunur. Bunun, yenilgiyi, insanın kırılganlığını ve aynı zamanda da çiçekle yeniden doğuş umudunu simgelediği düşünülür.
Kuş: Neredeyse görünmez. Yok edilen barışı ya da masumiyetin yitimini simgeler.
Monokrom renk: Siyah-beyaz tonlar, fotografik görünümle savaşın belgesel niteliğini yansıtır.
Parçalanmış kübist yapı: Kırık geometriler, yıkılmış bir dünyanın parçalanmışlığını, bombardımanın fiziksel ve ruhsal parçalanmasını anlatır.
Picasso Guernica üzerinde çalışırken
Picasso ve Nazi subayı
Paris işgali sırasında bir Nazi subayı Picasso’nun atölyesine gelir, masanın üzerinde Guernica tablosunun fotoğraflarını görür. Subay fotoğrafa bakar ve alaycı bir sesle sorar, “Bunu siz mi yaptınız?”
Picasso hiç tereddüt etmeden cevap verir, “Hayır… Siz yaptınız.”
Bu, savaşın sorumluluğunu açıkça yüzlerine çarpan ve Guernica’nın anlamını bir cümlede özetleyen en ünlü Picasso anekdotudur.
Picasso’nun çizim kalemini kırdığı gün
Guernica’yı yaptığı günlerden birinde Picasso sabah erkenden atölyesine girer. Paris’te herkes bombardımanın haberleriyle sarsılmıştır. Atölyede büyük tuval karşısında uzun süre durur, hiçbir şey yapmadan yalnızca izler. Bir noktada siniri o kadar taşar ki, elindeki kömür kalemini yere fırlatır ve kırılan kalemin sesi tüm odayı doldurur. Yanında çalışan bir asistan korkuyla sorar: “Ne oldu?”
Picasso tuvalden gözünü ayırmadan fısıldar: “Sorun şu: Ne kadar karanlık çizersem çizeyim, yaşanan acıyı hafifletmiş gibi hissediyorum. Gerçek bundan da karanlık.”
O gün tabloya eklediği ilk figür çığlık atan annenin yüzüdür. Picasso daha sonra bu sahneyi anlatırken şöyle der: “Guernica’yı ben yapmadım, acı yaptı, ben sadece boyadım…”
Guernica’nın ülkeler arası yolculuğu
Paris’te doğdu (1937). Picasso tabloyu Paris’te bitirdi. İlk sergisi Paris Dünya Fuarı’ndaydı. Başta hiç kimse ne ifade ettiğini anlamamıştı. Bazıları “çok çirkin” bulmuştu ama zaman geçtikçe herkes anladı: Bu, bir çağın çığlığıydı.
Avrupa turnesi
Guernica Avrupa’da savaş karşıtı farkındalık yaratmak için Danimarka, İsveç, Norveç, İngiltere gibi ülkelerde gezdirildi. Her gittiği ülkede bağış toplanıyor, İspanya’daki yaralılara yardım gönderiliyordu. Bu geziler sırasında tablo, sanat eserinden çok, adeta politik bir belge idi.
Amerika’ya yolculuk
Franco savaşı kazanınca Picasso kararlıydı: “İspanya özgür olmadan Guernica İspanya’ya dönmeyecek.” Böylece tablo New York’a MOMA’ya (Modern Sanat Müzesi) gönderildi. Guernica daha sonra Chicago, San Francisco, Los Angeles, Boston, Philadelphia gibi birçok şehirde gezdirildi. Savaş sonrası dönemin vicdanı gibi dolaşıyordu. Picasso’nun isteği açıktı: “Dünya Guernica’yı görsün ve hatırlasın.” Politik nedenlerle tablo 30 yılı aşkın süre New York’ta kaldı. İspanya Franco diktatörlüğü altında olduğu için, Picasso eserini İspanya’ya geri göndermeyi reddetti. New York yılları tablonun en çok fotoğraflanan, en çok tartışılan dönemidir.
Picasso’nun Guernica’sı, artık Madrid’deki Centro de Arte Reina Sofía’da sürekli sergileniyor
Franco’nun ölümü ve eve dönüş
Kasım 1975’te Franco öldükten sonra İspanya, Picasso ailesine başvurdu. MOMA Guernica’yı vermemek için uzun süre direndi, “tablo kırılabilir” gibi teknik gerekçeler sundu. Sonunda Picasso’nun vasiyeti kazandı. Tablo özel güvenlikle, zırhlı kasa ve düşük titreşimli bir uçakla İspanya’ya getirildi ve 23 Eylül 1981’de Madrid’de sergilendi. Açılış gününde Bask bölgesinden yaşlı bir kadın tabloya yaklaşıp gözyaşlarıyla şu sözleri söyledi: “Bu çığlık sonunda yuvasına döndü.”
Guernica şu anda Madrid’de Museo Reina Sophia’da (Kraliçe Sophia Müzesi) özel bir salonda korunmakta. Picasso’nun vasiyeti gereği İspanya artık özgür olduğu için, yerinden kımıldatılmıyor. Günümüzde hiçbir ülke, hiçbir sergi, hiçbir müze için ödünç verilmiyor.
Kaynak:
https://guernica.museoreinasofia.es / Wikipedia / ChatGPT
