Direnmeye cesaret etmek: Faye Schulman

Büyük engellere rağmen, işgal altındaki Avrupa’daki Yahudiler, Almanlara ve onların Mihver ortaklarına karşı direniş göstermeye çalıştılar. Silah ve eğitim eksikliği, düşman bölgelerde faaliyet gösterme zorunluluğu, ailelerinden kopmuş olmak ve sürekli bir Nazi terörüyle karşı karşıya kalmak gibi imkânsız görünen koşullarla mücadele ettiler. Yine de binlercesi, partizan birliklerine katılarak ya da onları kurarak direndi. Bu insanlar arasında FAYE SCHULMAN da vardı.

Almanların onun fotoğrafçılık becerisine ihtiyaçları vardı
Faigel “Faye” Lazebnik Schulman, 28 Kasım 1919’da Polonya’nın Lenin kentinde kalabalık bir ailede doğdu. Fotoğrafçılığın inceliklerini ağabeyi Moishe’nin fotoğraf stüdyosunda ona yardım ederken öğrendi.


Faye 14 yaşındayken

Savaş sırasında Polonya’yı işgal eden Almanlar, 14 Ağustos 1942’de Lenin Gettosu’ndaki Yahudilerden 1.850 kişiyi öldürdü. Faye’in anne babası, kız kardeşleri ve küçük erkek kardeşi de bu kurbanlar arasındaydı. O gün Almanlar yalnızca 26 kişiyi hayatta bıraktılar; bunlar arasında Faye de vardı çünkü onun fotoğrafçılık becerisine ihtiyaç duyuyorlardı. Almanlar, Faye’den kendi yaptıkları katliamın fotoğraflarını banyo etmesini istedi. Faye, geleceğe bir tanıklık bırakmak istercesine, gizlice bu fotoğrafların birer kopyasını da kendisi için sakladı. Almanlar için tab ettiği fotoğraflardan birinde, toplu bir mezarda yatan bazı aile üyelerinin yüzlerini tanıdığı an, bu görüntü, onun direnişe katılma kararlılığını pekiştirdi.

Faye ormanda, 1943

Molotava Tugayı partizan grubuna katıldı
Bir partizan baskını sırasında Faye ormana kaçmayı başardı ve çoğunluğu Sovyet Kızıl Ordusu’nun, kaçmayı başarmış savaş esirlerinden oluşan Molotava Tugayı adlı partizan grubuna katıldı. Gruba kabul edilmesinin nedeni, sadece eniştesinin bir doktor olmasıydı; tıbba dair en ufak bilgiyi bile hayati gören bir zamandı bu... Faye, hiçbir deneyimi olmamasına rağmen Eylül 1942’den Temmuz 1944’e dek hemşirelik yaptı. Partizan kampındaki tek doktor ise bir veterinerdi.

Doğup büyüdüğü Lenin kentine düzenlenen bir baskın sırasında Faye, eski fotoğrafçılık ekipmanlarını geri almayı başardı, iki yıl boyunca 100’ün üzerinde fotoğraf çekti. Negatifleri battaniyelerin altında banyo ediyor, gündüzleri “güneş baskıları” yapıyordu. Görev sırasında da kamerasını ve tripodunu korumak için toprağa gömüyordu.

Lenin yakınındaki ormandaki partizanlar, 1943

“İnsanların, direniş olduğunu bilmelerini istiyorum…”
Faye’in fotoğrafları partizan faaliyetlerinin nadir görülen bir yönünü de ortaya koyar: Bu karelerden biri, iki Yahudi partizanın, yoğun antisemitizme rağmen Rus partizanlarla yan yana gömüldüğü bir cenaze sahnesidir. Bir diğeri ise, Faye ve üç genç Yahudi erkeğin, ormanda beklenmedik bir karşılaşma sonrası (her biri diğerinin öldüğüne inandığından) neşeyle gülümsediği karedir.

Faye ileride şöyle diyecekti: “İnsanların, direniş olduğunu bilmelerini istiyorum. Ben fotoğrafçıydım. Fotoğraflarım var, kanıtım var.” O, II. Dünya Savaşı sırasında Doğu Avrupa’daki Yahudi direnişinin mücadelesini fotoğraflamayı başaran, bilinen tek Yahudi partizan fotoğrafçıydı.

Faye, Morris Schulman ve iki kardeşi. Fotoğraf Faye Schulman Minsk yakınları, 1944 Sonbaharı

Kızıl Ordu, Temmuz 1944’te Belarus’u kurtardığında, iki kardeşiyle yeniden kavuştu ve gelecekteki eşi Morris Schulman ile tanıştıktan sonra partizan tugayından ayrıldı, evlendi. Savaş sonrası, Sovyet partizanları olarak onurlandırılan Faye ve Morris, rahat bir hayat sürseler de, -savaştan evvel Polonya sınırları içinde olan, ancak 1945 sonrası sınır düzenlemeleriyle Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde kalan- Pinsk şehrinden ayrılmak istediler çünkü orası onlara “bir mezarlığı” hatırlatıyordu. Almanya’daki Landsberg Sığınmacı Kampı’nda üç yıl geçirdikten sonra 1948’de Kanada’ya göç ettiler.

Faye'in anılarını yazdığı kitap

Faye, Kanada’nın Toronto kentinde yaşadı ve ömrünün geri kalanını, yaşadıklarını yeni nesillere aktarmaya adadı. İki çocuğu ve altı torunu oldu. 24 Nisan 2021’de, ailesi yanındayken hayata veda ettiğinde 101 yaşındaydı.

Not: Bu yazı, her yıl 27 Ocak tarihinde gerçekleşen Uluslararası Holokost’u Anma Günü kapsamında hazırlanmıştır.

Kaynaklar:
jewishpartisans.org
United States Holocaust Memorial Museum
Wikipedia.org